Milli Muharip Uçak KAAN’ın motor ve güç sistemlerini geliştiren TRMOTOR, projedeki güncel yol haritasını netleştirdi. Şirket, uçağın ana motoru TF35000 için tasarım ve alt sistem geliştirme çalışmalarını sürdürürken, yerli Yardımcı Güç Ünitesi (APU) sistemlerinde sona yaklaştı. TUSAŞ yayın organı Gökvatan’da yer alan bilgilere göre; Türkiye’nin ilk yerli APU sistemi APU-60, 2026 yılı içerisinde KAAN’a entegre edilecek.
Havacılık motorları alanında Türkiye’nin tasarım merkezi olarak faaliyet gösteren TRMOTOR, KAAN projesinin itki ve enerji ihtiyacını karşılayacak sistemlerde (TF35000 ve APU) eş zamanlı bir çalışma yürütüyor. 2024 yılında TEI ile kurulan konsorsiyumla ana motor çalışmalarına hız veren şirket, uçağın yerdeki enerji ihtiyacını ve motor çalıştırma fonksiyonlarını sağlayan kritik alt sistemlerin millileştirilmesinde önemli bir aşamayı geride bıraktı. 2026 yılı, yerli güç ünitelerinin platformla buluşacağı kritik bir yıl olacak.
KAAN’ın Milli Gücü: TF35000 ve Bütüncül Yaklaşım
KAAN’ın gökyüzündeki hakimiyetini sağlayacak olan 35.000 libre itki sınıfındaki milli motor TF35000’in geliştirilmesi sürecinde TRMOTOR, kritik bir rol üstleniyor. 2022 yılında KAAN’ın ana motorunun kavramsal tasarım kontratını imzalayan ve 2024 yılında TEI ile kurulan konsorsiyumla güç birliğine giden şirket, motoru sadece bir makine olarak değil, bir sistemler bütünü olarak ele alıyor.
TRMOTOR’un TF35000 üzerindeki sorumluluk alanı, motorun çekirdeğinden çevre birimlerine kadar uzanıyor. Şirket; motorun beyni olan elektronik kontrol ünitelerinden (FADEC), yağlama, yakıt, ateşleme, aktivasyon, pnömatik ve dişli kutusu gibi hayati alt sistemlerin tasarım ve geliştirmesini yürütüyor. Bu bütüncül yaklaşım, motorun sadece çalışmasını değil, zorlu muharebe koşullarında kararlı ve güvenilir bir şekilde performans göstermesini garanti altına alıyor.
Görünmez Kahramanlar: APU ve ATS Teknolojisi
Bir savaş uçağının ana motorlarını yerde, harici bir kaynağa ihtiyaç duymadan çalıştırabilmesi operasyonel esneklik için hayati önem taşır. İşte bu noktada devreye APU (Auxiliary Power Unit – Yardımcı Güç Ünitesi) ve ATS (Air Turbine Starter – Hava Türbinli Başlatıcı) giriyor.
TRMOTOR, KAAN için geliştirdiği bu sistemlerle Türkiye’de bir ilki gerçekleştiriyor:
- Çalışma Prensibi: APU, ana motora kıyasla daha küçük bir gaz türbinli motordur. Ana motorlar çalışmadan önce devreye girerek uçağın aviyoniklerini, iklimlendirmesini ve elektronik sistemlerini besler. APU’nun ürettiği basınçlı hava ATS sistemine aktarılır, ATS bu havayla içindeki türbini döndürür ve ana motorun milini çevirerek ilk ateşlemeyi (start) sağlar.
- Stratejik Değer: Bu sistem, KAAN’ın yer destek teçhizatına bağımlılığını ortadan kaldırarak her türlü üsten veya sivil havaalanından operasyon yapabilmesini sağlıyor.
2026 Hedefi: Türkiye’nin İlk Yerli APU’su APU-60
TRMOTOR’un yürüttüğü en somut projelerden biri, Türkiye’nin ilk kez yerli ve milli imkanlarla geliştirdiği APU-60 sistemi. KAAN projesi için özel olarak tasarlanan bu güç ünitesinin, 2026 yılı içerisinde uçağa ilk entegrasyonunun yapılması planlanıyor.
Sistemin test aşamaları hız kesmeden devam ederken, APU-60’ın devreye girmesiyle KAAN, motor çalıştırma ve yer enerji ihtiyacı konusunda tamamen yerli bir çözüme kavuşmuş olacak.
Ticari Pazara Yerli Çözüm: APU-40
TRMOTOR, askeri projelerden edindiği know-how’ı ticari alana da taşıyor. Şirket, APU-60’ın yanında daha kompakt yapıda yeni bir yardımcı güç ünitesi olan APU-40 üzerinde çalışıyor.
- Çekirdek Entegrasyon: APU-40 projesinde çekirdek motor entegrasyon çalışmaları sürerken, 2026 yılının ilk çeyreğinde test faaliyetlerinin başlanması hedefleniyor.
- Kullanım Alanı: Bu modelin sadece askeri değil, ticari uçaklar ve döner kanat (helikopter) platformlarına da entegre edilerek ihracat potansiyeli yüksek bir ürün haline gelmesi amaçlanıyor.
Test Altyapısında Milli Devrim
Bir motoru tasarlamak kadar, onu test edip sertifiye etmek de kritik bir süreçtir. TRMOTOR, Türkiye’nin bu alandaki dışa bağımlılığını kırmak için üniversite-sanayi iş birliğiyle devasa bir test ekosistemi kurdu.
- Gebze Teknik Üniversitesi: Burada kurulan İrtifa Sistemler Mükemmeliyet Merkezi, motorların yüksek irtifa koşullarında nasıl davranacağını simüle ediyor.
- ODTÜ: Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde kurulan yanma ve akış laboratuvarlarında, motor parçalarının aerodinamik ve termal testleri gerçekleştiriliyor.
TRMOTOR, Ankara, Eskişehir ve Kocaeli’ye yayılan bu test altyapısında; kompresör testlerinden yanma odası testlerine, APU montajından dişli kutusu aktivasyonlarına kadar geniş bir yelpazede doğrulama faaliyetleri yürütüyor. Bu altyapı, Türkiye’nin sadece kendi motorunu üretmesini değil, aynı zamanda uluslararası standartlarda (AS 9100D, ISO 9001:2015) sertifiye edebilmesini sağlıyor.
Yerli Motor Bir Beka Meselesidir
TRMOTOR Genel Müdürü Prof. Dr. Osman Saim Dinç, yürütülen çalışmaların sadece mühendislik başarısı olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor. Motor teknolojilerini bağımsızlık, sürdürülebilirlik ve tedarik güvenliğinin kesişim noktası olarak tanımlayan Dinç, şu değerlendirmede bulunuyor:
“Yerli motor çalışmalarını beka meselesi odağında değerlendiriyoruz. Bu durum, itki ve güç sistemlerinde kendi kabiliyetini oluşturmanın stratejik önemini daha da görünür kılıyor. Projelerle birlikte Türkiye’nin yerli havacılık motorları teknolojilerinde katalizör etki oluşturacak bir kabiliyet kazanımı da gerçekleşmiş olacak.”
KAAN’ın 2028’de Türk motoruyla uçma hedefi doğrultusunda, TRMOTOR’un 2026 yılında gerçekleştireceği APU entegrasyonu ve alt sistem testleri, projenin en kritik kilometre taşlarından birini oluşturuyor.
