Türkiye, Milli Uzay Programı’nın en stratejik aşaması olan “Uzaya Bağımsız Erişim” hedefi doğrultusunda tarihi bir adım attı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Somali ile imzalanan anlaşma kapsamında bu ülkeye bir “Uzay Limanı” (Uzay Üssü, Spaceport) inşa edileceğini, projenin fizibilite çalışmalarının tamamlandığını ve Türkiye Uzay Ajansı (TUA) koordinasyonunda ilk etap yapımına başlandığını açıkladı.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın paylaştığı detaylar, projenin sadece bir inşaat faaliyeti değil, Türkiye’nin balistik ve uzay teknolojileri için kritik bir eşik olduğunu gösteriyor. Peki, Somali tercihi teknik olarak ne anlama geliyor ve bu uzay üssü roket performanslarını nasıl etkileyecek? İşte projenin teknik analizi.
Neden Somali? İşte Ekvator Avantajı ve Stratejik Nedenler
Uzay limanı lokasyonu seçimi, politik değil tamamen fizik ve matematik kurallarına dayalı bir karardır. Türkiye’nin (örneğin Sinop’tan) yapacağı fırlatmalar ile Somali’den yapacağı fırlatmalar arasında ciddi bir “Faydalı Yük” (Payload) farkı bulunur.
- Dünyanın Dönüş Hızı Avantajı (Delta-V Bonus): Dünya, kendi ekseni etrafında dönerken Ekvator çizgisinde saatte yaklaşık 1.670 km hızla hareket eder. Ekvatora ne kadar yakın fırlatma yaparsanız, roketiniz fırlatma anında bu hızı “bedava” bir ilk hız olarak kazanır. Türkiye gibi daha kuzey enlemlerde bu hız düşüktür. Somali’den fırlatılan bir roket, aynı yakıtla yörüngeye daha ağır yük taşıyabilir.
- Yörünge Mekaniği ve Yakıt Tasarrufu: Haberleşme uydularının bulunduğu Jeosenkron Yörünge (GEO), ekvator düzlemindedir. Ekvatordan fırlatılan roketler, yörünge eğikliğini düzeltmek için (Dogleg manevrası) ekstra yakıt harcamak zorunda kalmaz. Bu, fırlatma maliyetlerini %20-%30 oranında düşürebilen devasa bir mühendislik avantajıdır.
Fırlatma Koridoru ve Güvenlik Sahası (Azimuth)
Türkiye’nin coğrafi konumu, fırlatma koridoru (Launch Corridor) açısından kısıtlıdır. Türkiye’den fırlatılan bir roketin düşen kademeleri (booster), yerleşim yerleri veya komşu ülkelerin üzerine düşme riski taşır.
- Somali Avantajı: Somali’nin Hint Okyanusu’na bakan doğu kıyısı, roketler için mükemmel ve sonsuz bir fırlatma penceresi sunar. Roketlerin ayrılan birinci ve ikinci kademeleri, herhangi bir ülkenin toprağına değil, güvenli bir şekilde okyanusa düşecektir. Bu durum, fırlatma güvenliği (Range Safety) prosedürlerini kolaylaştırır ve sigorta maliyetlerini düşürür.
Tesis Altyapısı: Bir Uzay Limanında Neler Olacak?
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “3 Faz” olarak nitelediği proje, sadece bir beton rampadan ibaret değildir. Uluslararası standartlarda bir uzay limanı (Spaceport) şu kompleks yapıları içerir ve Somali’de bu altyapı TUA tarafından kurulacaktır:
- Fırlatma Rampaları (Launch Pads): Roketin dikey pozisyona getirildiği, yakıt dolumunun yapıldığı ve ateşlendiği alanlar.
- Araç Montaj Binası (VAB): Roket parçalarının (Motor, gövde, faydalı yük) yatay veya dikey olarak birleştirildiği, tozdan arındırılmış dev hangarlar.
- Görev Kontrol Merkezi (MCC): Fırlatma anının saniye saniye yönetildiği, tüm verilerin izlendiği beyin takımı binası.
- Telemetri ve Takip İstasyonları: Roket atmosferden çıkarken gönderdiği sinyalleri (hız, irtifa, basınç) takip eden radar sistemleri.
- Yakıt Üretim ve Depolama Tesisleri: Kriyojenik (çok düşük sıcaklıktaki) sıvı oksijen ve hidrojen gibi yakıtların depolandığı güvenli bölgeler.
Roketsan MUFS ve Hibrit Motorlar İçin Test Sahası
Bu liman, Türkiye’nin uzay tarihçesi olan Roketsan tarafından geliştirilen Mikro Uydu Fırlatma Sistemi (MUFS) ve ŞİMŞEK gibi fırlatma araçlarının ana evi olacaktır.
Özellikle Türkiye’nin üzerinde çalıştığı Hibrit Roket Motoru teknolojisi, bu liman sayesinde ticari bir ürüne dönüşecektir. Bakan Kacır’ın belirttiği “küresel ticari uzay pazarı” hedefi, Türkiye’nin sadece kendi uydularını değil, başka ülkelerin veya şirketlerin uydularını da ücreti karşılığında uzaya taşıyabileceği anlamına gelmektedir.
Stratejik Sonuç
Somali Uzay Limanı; Fransa’nın Fransız Guyanası’ndaki (Kourou), ABD’nin Florida’daki (Cape Canaveral) üsleri gibi stratejik bir “Ekvator Kapısı”dır. Bu proje ile Türkiye, roket teknolojisinde “Sea-Level” (Deniz Seviyesi) testlerinden, gerçek “Orbital Launch” (Yörünge Fırlatışı) yeteneğine geçiş yapacak altyapıyı tamamlamış olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Somali Uzay Limanı, Ekvator fırlatma avantajı, TUA, Roketsan MUFS, Delta-V, yörünge mekaniği, uzay limanı altyapısı, fırlatma koridoru, Türkiye uzay teknolojisi.
