Türk savunma sanayisinin gökyüzündeki gururları KAAN (Milli Muharip Uçak) ve Hürjet, sadece gövdeleriyle değil, aviyonik sistemleriyle de yerlileşiyor. STG Mühendislik tarafından askeri havacılık standartlarında geliştirilen “LAD-208 Geniş Alan Ekranı”, pilotlara savaş sahasında kritik verileri tek bir panel üzerinden yönetme imkanı sunarak kokpit teknolojisinde yeni bir dönemi başlatıyor.
Birinci nesil savaş uçaklarının en belirgin özelliklerinden biri, kokpit içindeki onlarca analog göstergenin yerini tek parça, dokunmatik ve devasa ekranlara bırakmasıdır. F-35 ile başlayan bu “Geniş Alan Ekranı” (Large Area Display – LAD) trendine, Türkiye de kendi yerli çözümüyle katıldı. STG Mühendislik’in geliştirdiği LAD-208, KAAN ve Hürjet’in kokpitindeki “beyin” işlevini görselleştirerek pilotun durumsal farkındalığını en üst seviyeye taşıyor.
İşte Türk mühendislerinin imzasını taşıyan bu kritik aviyonik bileşenin teknik analizi ve sahadaki önemi.
Teknik Derinlik: Sadece Bir Ekran Değil, Bir “Görev Bilgisayarı Arayüzü”
LAD-208, evimizdeki tabletlerden veya monitörlerden çok farklı bir teknolojiye sahip. Yüksek G kuvveti, titreşim, aşırı sıcaklık değişimleri ve elektromanyetik parazit gibi zorlu askeri koşullarda çalışmak üzere tasarlanan bu sistem, donanım mimarisiyle dikkat çekiyor.
- Yedekli Multi-Touch Teknolojisi: Savaş uçağı kokpitinde hata payına yer yoktur. STG mühendisleri, LAD-208’de “yedekli yapıdaki multi-touch panel” kullanarak, ekranda tek nokta hatası oluşsa bile sistemin çalışmaya devam etmesini sağlamış. Bu, pilotun dokunmatik kontrolleri kaybetmemesi adına hayati bir güvenlik katmanıdır.
- Gece Görüş ve NVIS Uyumu: Sistem, yüksek verimli LED arka aydınlatma teknolojisi kullanıyor. Ancak asıl kritik detay, NVIS (Night Vision Imaging System) uyumluluğudur. Bu özellik, pilot gece görüş gözlüğü taktıgında ekranın gözlüğü kör etmemesini, yani ışık spektrumunun askeri operasyonlara uygun şekilde ayarlanabilmesini sağlar.
- Veri Akış Protokolleri: LAD-208, havacılıkta yüksek hızlı video transferi için standart olan ARINC 818-2 protokolünü destekliyor. Ayrıca DVI ve HD-SDI gibi arayüzlerle radar, hedefleme podu veya görev bilgisayarından gelen verileri gecikmesiz (low latency) olarak pilota sunabiliyor.
Bölünmüş Ekran ve Durumsal Farkındalık
Birinci nesil avcı uçağı pilotluğu, “bilgi yönetimi” sanatıdır. LAD-208, çift ekran (split-screen) özelliği sayesinde bu yönetimi kolaylaştırıyor. Pilot, ekranın bir yarısında radar verilerini ve tehdit analizlerini görürken, diğer yarısında motor verilerini, seyir haritasını veya silah mühimmat durumunu aynı anda takip edebiliyor.
Bu esneklik, KAAN ve Hürjet pilotlarının karmaşık görev profillerinde (hava-hava veya hava-yer) ekranı ihtiyaçlarına göre kişiselleştirmelerine olanak tanıyor.
Kokpitte “Kapalı Kutu” Riski Bitiyor
Kokpit ekranları ve görev bilgisayarları, bir uçağın en stratejik bileşenleridir. Bu sistemlerin yerli olması, Türkiye’ye iki kritik avantaj sağlıyor:
- Entegrasyon Özgürlüğü: Yerli mühimmatların (Gökdoğan, Bozdoğan, SOM vb.) veya yeni radar sistemlerinin uçağa entegre edilmesi gerektiğinde, yabancı bir üreticinin ekran yazılımını güncellemesini beklemek yerine, STG Mühendislik yerli imkanlarla arayüzü anında güncelleyebilir.
- Tedarik Güvenliği: Ambargo veya kısıtlama durumlarında uçağın üretim bandının durmaması için kritik alt sistemlerin yerlileşmesi şarttır. STG’nin bu hamlesi, KAAN ve Hürjet’in seri üretim takvimi için büyük bir güvence oluşturuyor.
Geleceğin Kokpiti Hazır
STG Mühendislik’in LAD-208 projesi, Türk savunma sanayisinin sadece dış kabuk değil, o kabuğun içindeki yüksek teknolojili aviyoniklerde de dünya standartlarını yakaladığını gösteriyor. KAAN gökyüzünde süzülürken, pilotun gözü ve kulağı olacak bu ekranlar, “Milli Teknoloji Hamlesi”nin somut bir yansıması olarak kokpitteki yerini alıyor.
