Milli Muharip Uçak KAAN’ın geliştirme sürecinde kritik bir eşik daha aşılıyor. Uçağın ana itki sistemi üzerindeki çalışmalar tüm hızıyla sürerken, güç grubunun hayati parçalarından biri olan Yardımcı Güç Ünitesi (APU), TR Motor tarafından yerlileştiriliyor. TRM-APU60 kod adıyla geliştirilen ve teknik detayları netleşen sistem, KAAN’ın yerdeki enerji ihtiyacını karşılama ve ana motorları başlatma görevini üstlenen ilk milli alt sistem olma yolunda ilerliyor.
Havacılık sanayisinde bir platformun milliliği, sadece gövde tasarımıyla değil, o gövdeyi işlevsel kılan alt sistemlerin yerlilik oranıyla ölçülmektedir. TUSAŞ tarafından geliştirilen KAAN projesinde, motor ve güç aktarma organları en zorlu mühendislik alanlarından birini oluşturuyor. KAAN’ın ana motoru TF35000 üzerindeki tasarım ve geliştirme faaliyetleri devam ederken, TR Motor bu sürecin en somut çıktısını ortaya koymaya hazırlanıyor. Uçağın elektrik ve pnömatik (basınçlı hava) ihtiyacını karşılayacak olan TRM-APU60, KAAN’ın güç sistemleri ailesinde yerlileşen ilk bileşen olma özelliğini taşıyor.
TRM-APU60: Gaz Türbinli Kompakt Güç Merkezi
TR Motor tarafından teknik verileri paylaşılan TRM-APU60, temelinde küçük ölçekli bir gaz türbinli motor olarak tasarlanıyor. Bu sistemin, uçağın ana motorları çalıştırılmadan önce veya motorların kapalı olduğu yer operasyonlarında devreye girerek platformun kendi kendine yetebilmesini sağlaması hedefleniyor.
5. nesil bir savaş uçağı, yerdeyken dahi devasa bir elektrik enerjisine ihtiyaç duyar. Radarların kalibrasyonu, görev bilgisayarlarının yüklenmesi, kokpit ekranlarının çalışması ve iklimlendirme sistemleri için gerekli olan bu enerjinin, harici bir yer güç ünitesine (GPU) ihtiyaç duyulmadan TRM-APU60 tarafından sağlanması planlanıyor. Bu kazanım, KAAN’ın tam teçhizatlı olmayan üslerden veya sivil havaalanlarından dahi bağımsız operasyon icra edebilmesine olanak tanıyacak.
Teknik Özellikler ve Operasyonel Hedefler
TRM-APU60 için açıklanan teknik veriler, sistemin askeri standartlarda (Mil-Spec) yüksek performans hedefleriyle geliştirildiğini gösteriyor:
Elektrik Gücü (35 kW)
Sistemin, Deniz Seviyesi Statik ISA koşullarında 35 kW elektrik gücü üretmesi öngörülüyor. Bu kapasite, KAAN üzerindeki AESA radar, elektronik harp podları ve gelişmiş aviyoniklerin yer testleri sırasında sorunsuz beslenmesi için kritik bir değer olarak kabul ediliyor.
Pnömatik Güç ve Motor Başlatma (1.46 kg/s )
Bir APU’nun en kritik görevi, ana motora ilk devrini vermektir. TRM-APU60’ın, saniyede 1.46 kg hava akışını 441 kPa (Kilopascal) basınçla sağlayarak, KAAN’ın yüksek itki gücüne sahip turbofan motorlarını en zorlu hava koşullarında dahi ateşleyebilecek pnömatik gücü üretmesi amaçlanıyor.
Servis İrtifası (30.000 Fit)
Sistemin sadece yerde değil, havada da operasyonel olması planlanıyor. 30.000 fit (yaklaşık 9.100 metre) irtifaya kadar çalışabilecek şekilde tasarlanan APU, ana motorların havada durması veya jeneratör arızası gibi acil durumlarda devreye girerek uçağın hidrolik ve elektrik sistemlerini beslemeye devam edecek. Bu özellik, uçuş emniyeti açısından hayati bir yedeklilik sağlıyor.
Ağırlık/Güç Optimizasyonu
Havacılıkta her gramın önemi büyüktür. TR Motor mühendisleri, tüm bu güç üretim kapasitesini 120 kg gibi kompakt bir ağırlığa sığdırmayı hedefliyor. Bu tasarım, uçağın toplam ağırlığına minimum etki ile maksimum enerji verimliliği sağlanacağını gösteriyor.
Mühendislik Zorlukları ve TR Motor’un Rolü
Uzmanlara göre APU geliştirmek, termodinamik ve malzeme bilimi açısından büyük bir jet motoru geliştirmekle benzer zorluklar içeriyor. Küçük hacimlerde çok yüksek devirlerde (RPM) dönen türbin diskleri, aşırı sıcaklık ve basınç altında çalışmak zorunda.
TR Motor, TRM-APU60 projesi ile;
- Yüksek sıcaklık türbin kanatçığı teknolojisi,
- Yanma odası verimliliği,
- Hassas dişli kutusu tasarımı,
- Sayısal motor kontrol yazılımları konularındaki yetkinliğini artırmaya devam ediyor.
Bu proje, KAAN’ın nihai hedefi olan Milli Turbofan Motor TF35000 öncesinde, gaz türbinli motor teknolojilerinde elde edilen kazanımların sahaya yansıması olarak değerlendiriliyor.
Stratejik Bağımsızlık Yolunda Kritik Adım
KAAN’ın güç sistemlerindeki bu yerlileşme süreci, Türkiye’nin savunma sanayisindeki tedarik güvenliği açısından stratejik önem taşıyor. Bugüne kadar genellikle ABD veya Avrupa menşeli üreticilerin tekelinde olan APU pazarı, ihracat kısıtlamalarına konu olabilen kritik bir alandır. TRM-APU60 ile Türkiye, motor başlatma ve yer enerji sistemlerinde dışa bağımlılığı sonlandırmayı hedefliyor.
Ayrıca sistemin sivil ve askeri uçaklar kullanım alanına uygun olarak kurgulanması, TRM-APU60’ın sadece KAAN’da değil, gelecekteki sivil havacılık projelerinde de kullanılabilecek küresel bir ürün potansiyeli taşıdığını gösteriyor.
