Türk havacılık sanayisi, özgün motor projelerindeki en büyük teknolojik engellerden birini kalıcı olarak aştı. TUSAŞ Motor Sanayisi (TEI), Savunma Sanayisi Başkanlığı (SSB) destekleriyle yürüttüğü KRİSTAL Projesi kapsamında uçak ve helikopter motorlarının kalbi sayılan tek kristal ve yönlendirilmiş katılaşma nikel süperalaşım döküm teknolojilerini ülkeye kazandırdığını duyurdu. Gür Metal ve TÜBİTAK MAM ortaklığıyla başarıyla tamamlanan bu stratejik hamle, yüksek sıcaklıklarda çalışan türbin kanatçıklarının tamamen yerli imkanlarla üretilmesini sağlıyor. Sonuç olarak Türkiye, havacılık motorlarında dışa bağımlılığı bitirirken küresel motor üreticileri ligindeki yerini sarsılmaz bir şekilde sağlamlaştırıyor.
Yüksek Sıcaklıklara Meydan Okuyan Teknoloji
Modern gaz türbinli motorlarda turbofan veya turbosaft, yanma odasından çıkan gazların sıcaklığı genellikle metalin erime noktasının çok üzerine çıkar. Bu devasa ısıya standart metaller saniyeler içinde eriyerek tepki verir. TEI mühendisleri, motor verimliliğini artırmak ve bu fiziksel sınırı aşmak için nikel bazlı süperalaşım malzemeleri tek kristal formunda döküyor.
Standart döküm metallerinde milyonlarca mikroskobik kristal sınırı bulunur. Isı ve basınç bu sınırlardan girerek metali zamanla parçalar. Ancak tek kristal döküm teknolojisi, tüm parçayı kusursuz tek bir kristal yapısında oluşturur. Böylece malzeme yüksek sıcaklıklarda ve inanılmaz merkezkaç kuvveti altında yapısal bütünlüğünü asla kaybetmez.
Mühendisler, döküm işleminin ardından parçanın üzerine özel bir ısıl bariyer kaplama uyguluyor. Ayrıca uzmanlar, kanatçıkların içine lazerlerle mikroskobik soğutma delikleri açarak üretimi tamamlıyor. Bu sayede kanatçık, kendi erime noktasının çok üzerindeki cehennem sıcaklıklarında bile motorun güvenle çalışmasını garanti ediyor.
KRİSTAL Projesinin Stratejik Önemi
Türkiye, yerli hava araçlarını gökyüzüyle buluştururken en büyük gizli ambargoları motor bileşenlerinde yaşadı. Özellikle türbin modülünün en kritik parçası olan bu kanatçıkları dünyada üretebilen sadece birkaç gelişmiş ülke bulunuyor. Savunma Sanayisi Başkanlığı (SSB), bu stratejik darboğazı öngörerek 2015 yılında KRİSTAL Projesi’ni başlattı.
TEI ana yükleniciliğinde başlayan projeye, alt yüklenici olarak Gür Metal ve TÜBİTAK MAM Malzeme Enstitüsü devasa bir bilimsel destek verdi. Firmalar, tasarım aşamasından proses geliştirmeye, prototip imalatından motor seviyesi testlere kadar çok zorlu bir süreç yürüttü. Nihayetinde 2021 yılında başarıyla tamamlanan proje, bugün TEI’nin seri üretim hatlarında fiilen hayat buluyor.
Özgün Motorlarda Tam Bağımsızlık
KRİSTAL Projesi, Türk havacılık tarihindeki en stratejik malzeme devrimlerinden birini temsil ediyor. Bugün GÖKBEY helikopterine güç veren TS1400 motorundan, insansız savaş uçakları için geliştirilen TF6000 turbofan motoruna kadar tüm özgün projeler bu teknolojik birikimden besleniyor.
TEI, elde ettiği bu nikel süperalaşım döküm kabiliyetiyle uçak motoru tasarımındaki en büyük fiziksel kısıtlamayı tamamen ortadan kaldırıyor. Önümüzdeki süreçte bu ileri imalat teknolojilerinin daha da geliştirilmesi, yerli motorların itki gücünü ve uçuş ömrünü doğrudan artıracaktır.
