Türk savunma ve havacılık sanayisi, Milli Muharip Uçak KAAN’a güç vermesi hedeflenen yerli turbofan motoru projesinde tarihi bir eşiği geride bıraktı. Savunma Sanayisi Başkanlığı (SSB) himayesinde çalışmalarını yürüten TRMOTOR, TF35000 turbofan motorunun alt sistemleri için yaklaşık 70 milyon dolar bedelli geliştirme ve tedarik anlaşmalarına imza attı. Düzenlenen törende TUSAŞ, TAAC, ALP Havacılık, ANOVA, HARPAX, IDAK ve PCS gibi önde gelen yerli mühendislik şirketleriyle masaya oturuldu. Türkiye, bir turbofan motorun en kritik ve karmaşık bileşenlerini tamamen yerli ekosistemle üretmek için güçlü bir adım attı.
Dişli Kutusu, Yağlama ve Yakıt Sistemleri
Modern bir turbofan motorunu sadece havayı sıkıştırıp yakan bir metal silindir olarak tanımlamak hatalı olacaktır. Motorun operasyonel güvenilirliğini; yüksek basınçlı yakıt sistemleri, binlerce derece sıcaklıkta çalışan yağlama üniteleri ve devasa gücü diğer sistemlere aktaran aksesuar dişli kutuları belirler.
TRMOTOR, TF35000 projesi kapsamında tam olarak bu karmaşık sistemleri millileştiriyor. İmzalanan 70 milyon dolar tutarındaki sözleşmeler, dişli kutusu, yakıt kontrol üniteleri, yağlama sistemleri, aktivasyon ekipmanları ve bu sistemlerin yerde deneneceği test tezgahlarını kapsıyor. Bir savaş uçağı ses hızını aşarken veya sert manevralar yaparken bu alt sistemlerin her birinin milisaniyelik tepkime süreleriyle ve sıfır hata toleransıyla çalışması gerekiyor. Dolayısıyla anlaşma sağlanan yedi farklı yerli şirketin omuzlarına olağanüstü bir mühendislik yükü biniyor.
Millileşen Ekosistem ve Ambargo Kalkanı
Havacılık tarihinde jet motoru üretebilen ülke sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor. Üstelik bu ülkeler, motorun kendisini satsalar bile yakıt pompası veya aktivasyon sistemleri gibi kritik alt bileşenleri çok sıkı ihracat kontrollerine tabi tutuyor. Türk savunma sanayisi, dışarıdan tedarik edilen bu tür alt sistemler yüzünden birçok stratejik projede takvim gecikmeleri yaşadı.
Savunma Sanayisi Başkan Yardımcısı Gökhan Uçar’ın da katıldığı bu imza töreni, aslında örtülü ambargolara karşı kurulan devasa bir milli kalkanı temsil ediyor. TRMOTOR, motorun tüm tasarımını ve üretimini tek başına yapmak yerine; TUSAŞ, TAAC, ALP Havacılık ve ANOVA gibi kendi alanında uzmanlaşmış şirketleri sürece dahil ediyor. Bu stratejik yaklaşım sayesinde Türkiye, tek bir kuruma bağlı kalmadan tabana yayılmış sarsılmaz bir havacılık motoru ekosistemi inşa ediyor.
35 Bin Libre İtki ve Tam Bağımsız Gökyüzü
Sonuç itibarıyla 70 milyon dolarlık bu dev alt sistem yatırımı, TF35000 turbofan motorunun kağıt üzerindeki bir konseptten çıkıp fiziksel üretim bandına doğru hızla ilerlediğini gösteriyor. İsmini hedeflediği 35.000 libre (lbf) itki gücünden alan bu devasa motor, Milli Muharip Uçak KAAN’ın nihai ve en güçlü bileşenini oluşturacak.
Önümüzdeki süreçte, sözleşmesi imzalanan bu alt sistemlerin prototiplerinin hızla üretildiğini ve yer test düzeneklerinde çalıştırıldığını göreceğiz. Türk mühendisliği, dışa bağımlılığın en yoğun olduğu havacılık motoru sektöründe zincirleri tamamen kırıyor.
