Yerli ve milli savunma sanayisi projeleri konuşulurken genellikle motor, radar ve aviyonik sistemler gündeme geliyor. Ancak tonlarca ağırlıktaki savaş uçaklarının piste güvenle teker koymasını veya zırhlı araçların mermi yağmuru altında yol almasını sağlayan o kritik bileşen çoğu zaman gözden kaçıyor. Yuzde100yerli.com olarak bu kez odağımızı değiştiriyoruz. KAAN’dan KIZILELMA’ya, Kirpi’den Pars’a kadar milli platformları “ayakta tutan” yerli lastik teknolojilerini ve stratejik önemini mercek altına alıyoruz.
Yeni bir savunma sanayisi projesi duyurulduğunda, akla gelen ilk sorular bellidir. “Motoru yerli mi?”, “Yazılımı kim yaptı?”, “Radarı ne kadar menzilli?”. Bu sorular son derece haklı ve yerindedir. Bir platformun tam bağımsızlığı, kritik alt sistemlerin millilik oranıyla ölçülür. Ancak biz bu kez, teknoloji tutkunlarının ve savunma sanayisi meraklılarının bakış açısını biraz değiştirmek istiyoruz. Gökyüzündeki çelik kuşların veya sınır hattındaki zırhlıların, görevlerini tamamlayıp üslerine güvenle dönmesini sağlayan yere temas noktasına, yani lastiklere odaklanıyoruz.
İster bir SİHA’nın piste sert iniş yaptığı o kritik an olsun, ister 8×8 bir zırhlı aracın kayalık arazideki manevrası, lastik, performans kadar mürettebatın güvenliğini, operasyonun sürekliliğini belirleyen en stratejik bileşendir.
Dışarıdan bakıldığında kauçuktan yapılmış bir çember deyip geçmek kolay olabilir. Ancak konu bir savaş uçağının iniş takımı veya mayın tehdidi altındaki bir askeri araç olduğunda. Konu basit bir kauçuk üretiminden çıkıyor. Yüksek hız ve yük indeksi, katmanlı gövde yapısı, karkas mukavemeti, yüksek sıcaklık yönetimi ve uluslararası havacılık sertifikasyonları gibi ağır bir mühendislik disiplini devreye giriyor. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı’nda “uçak lastiği bulunamadığı için” havalanamama riskiyle yüzleşen jetlerden, bugün kendi 5. nesil savaş uçağının (MMU KAAN) lastiğini üreten bir Türkiye’ye uzanan bu hikaye, bir devrimin de özeti.
Ambargodan Doğan Dev: Petlas’ın Stratejik Varoluş Öyküsü
Petlas’ın savunma sanayisindeki rolünü ve bugün geldiği noktayı anlamak için, kuruluş motivasyonunu hatırlamak önemli. 1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrası ciddi ambargolarla yüzleşti. Türk Hava Kuvvetleri’nin envanterindeki jetler, yedek lastik bulunamadığı için hangarlara hapsolma riskiyle karşılaştı. O gün devlet eliyle “Bir daha asla lastiksiz kalmayacağız” diyerek Petlas’ın temelleri atıldı. Petlas, 2005 yılında AKO Grup bünyesine katılmasıyla devasa bir endüstriyel güce dönüştü. Bugün Kırşehir’deki “Mega Fabrika”, Avrupa’nın tek çatı altındaki en büyük lastik üretim tesisi olarak hizmet veriyor. Petlas, sadece ihtiyacı karşılayan değil, platforma özel teknoloji geliştiren bir Ar-Ge merkezine evrilmiş durumda.
KAAN: 5. Nesil Uçağa “30 Katmanlı” Mühendislik
Türk havacılık tarihinin en büyük ve en karmaşık projesi olan Milli Muharip Uçak KAAN, sadece gökyüzünde değil, pistte de üstün performans gerektiren bir 5. nesil avcı uçağıdır. Bir savaş uçağı lastiği, binek otomobil lastiğinden fizik kuralları gereği tamamen ayrışır. Kalkış anında 300 km/s hıza yaklaşan, iniş anında ise uçağın tonlarca ağırlığını ve dikey “darbe yükünü” (Impact Load) saniyenin onda biri kadar sürede sönümleyip frenlemesi gereken bir yapıdan bahsediyoruz.
Petlas, KAAN projesi için mühendislik sınırlarını zorlayarak 36×11.0-18 ebatlarında, projeye özel bir ana iniş takımı lastiği geliştirdi. Bu lastiğin teknik detaylarında en dikkat çeken unsur, 30 katlı (30 PLY) güçlendirilmiş gövde yapısıdır.
30 PLY ne anlama geliyor?
Standart bir binek araç lastiğinde gövde katmanları 1 veya 2 kattır. Kamyonlarda bu sayı 10-14 kata çıkabilir. Ancak KAAN’ın lastiğindeki bu 30 kat;
- Yüksek Basınç Dayanımı: Lastiğin içine basılan yüzlerce PSI değerindeki azot gazının basıncını tutmasını sağlar.
- Yük Taşıma Kapasitesi: Uçağın tam yüklü kalkış ağırlığını (MTOW) ve iniş sırasındaki “G kuvveti” ile birleşen dinamik ağırlığını deforme olmadan taşır.
- Isı Yönetimi: Frenleme sırasında disklerden ve sürtünmeden kaynaklanan yüzlerce derecelik ısıya karşı lastiğin yapısal bütünlüğünü korur.
KAAN’ın ilk uçuşunu ve sonraki testlerini bu yerli lastiklerle yapması, TUSAŞ ve Petlas mühendislerinin alt sistem entegrasyonundaki başarısının en somut kanıtıdır.
KIZILELMA: Jet Hızında İnsansız Güç
Baykar’ın geliştirdiği Bayraktar KIZILELMA (MİUS), insansız olmasına rağmen bir jet uçağı formunda ve hızındadır. Pervaneli SİHA’lardan farklı olarak, jet motorlu platformların kalkış ve iniş süratleri çok daha yüksektir. Bu da lastiğin asfalta temas ettiği anda maruz kaldığı sürtünme katsayısını ve aşınma riskini artırır.
Petlas Ar-Ge ekibi, KIZILELMA için özel bir kauçuk hamuru (compound) formülasyonu geliştirdi. Bu hamur, ani hızlanmalarda ve sert frenlemelerde oluşan termal şoklara karşı direnç gösterirken, aynı zamanda pist tutuşunu maksimize ediyor. KIZILELMA’nın teker kesme testlerinden süpersonik hazırlık uçuşlarına kadar her aşamada, yerle temasını bu özel teknoloji sağlıyor.
TCG Anadolu ve Bayraktar TB3: Kısa Pistin Zorlu Sınavı
Milli SİHA serüveninin en yeni üyesi Bayraktar TB3, dünyada bir ilki başararak TCG Anadolu gibi kısa pistli gemilere inip kalkacak şekilde tasarlandı. Bu operasyonel konsept, lastik teknolojisi açısından bambaşka bir zorluk seviyesi.
Kısa pist demek, çok daha sert frenleme ve çok daha kısa mesafede duruş zorunluluğu demektir. Gemi güvertesindeki özel kaymaz zemin kaplaması, lastikler üzerinde ekstra bir aşındırıcı etki yaratır. Petlas mühendisleri, TB3 lastiklerini tasarlarken bu “Rough Strip” (Zorlu Pist) koşullarını simüle etti. Lastiklerin yanakları, geminin yalpa hareketleri sırasında oluşabilecek yanal yüklere (Side Load) karşı ekstra güçlendirildi. Böylece TB3, Mavi Vatan’ın ortasında güvenle operasyon yapabilecek yerli lastiklerine kavuştu.
AKINCI: Ağır Sıkletin Yükünü Taşımak
Taarruzi İnsansız Hava Aracı Bayraktar AKINCI, taşıdığı MK tipi güdüm kitli bombalar ve elektronik harp podlarıyla birlikte “Ağır Sıklet” kategorisinde yer alıyor. Akıncı’nın lastikleri, değişken yük senaryolarına uyum sağlamak zorunda.
Uçak, kanat altı tam dolu olarak kalkarken lastiklere binen yük ile görev dönüşü boş ağırlıkla inerken oluşan dinamikler farklıdır. Petlas’ın Akıncı için ürettiği lastikler, bu esnekliği sağlayacak karkas yapısına sahip. Ayrıca yüksek irtifa operasyonlarında (40.000 feet üzeri) hava sıcaklığının -50 derecelere düşmesi ve inişte tekrar +30 derecelere çıkması gibi ani ısı değişimlerinde dahi kauçuğun özelliğini yitirmemesi, Petlas’ın malzeme bilimi (Material Science) konusundaki yetkinliğini gösteriyor.
HÜRJET ve HÜRKUŞ: Geleceğin Pilotlarını Emanet Ettiğimiz Tekerlekler
TUSAŞ’ın eğitim ve hafif taarruz uçakları HÜRKUŞ ve HÜRJET, askeri havacılıkta “en çok inip kalkan” platformlardır. Eğitim uçuşlarının doğası gereği, pilot adayları günde defalarca “Touch-and-Go” (Pas geçme ve inip kalkma) yapar. Bu durum, lastiklerin ısınma-soğuma döngüsünü ve aşınma hızını yüksek seviyelere çıkarır.
Petlas, HÜRJET ve HÜRKUŞ için geliştirdiği lastiklerde, uzun ömür ve dayanıklılığı ön planda tuttu. Özellikle HÜRJET’in jet motorlu yapısı ve yüksek yaklaşma sürati, lastiklerin yanak mukavemetinin artırılmasını gerektirdi. Bugün Türk pilotları, eğitimlerini yerli uçaklarda, yerli lastiklere güvenerek tamamlıyor.
Milli Helikopterler: Dikey İnişin Şok Emicileri
Sabit kanatlı uçakların aksine helikopterler, piste her zaman “süzülerek” inmezler. Bu platformlar bazen sert ve dikey inişler yapmak zorunda kalırlar. Bu durum, lastiklerin bir süspansiyon gibi çalışmasını gerektirir.
Petlas, TUSAŞ T129 ATAK helikopteri ve T625 GÖKBEY genel maksat helikopteri için özel lastikler üretiyor. Geliştirilmekte olan ağır sınıf taarruz helikopteri ATAK-2 için de çalışmalar sürüyor. Helikopter lastiklerinin yanak yapısı, dikey şokları sönümleyerek (Shock Absorption) gövdeye ve hassas aviyoniklere binen titreşimi azaltacak şekilde tasarlanıyor.
Kara Araçlarında “Run-Flat” Devrimi: Mermiye Kafa Tutan Lastikler
Hava hakimiyeti kadar kara hakimiyeti de savunma doktrininin vazgeçilmezidir. Türk savunma sanayisinin zırhlı kara araçları (FNSS, Otokar, BMC, Nurol Makina), dünyanın en zorlu coğrafyalarında görev yapıyor. Bu araçların hareket kabiliyetini sağlayan tekerleklerdeki en kritik teknoloji ise Petlas’ın 2014 yılında millileştirdiği Run-Flat (Patlak Gider) sistemidir.
Savaş alanında bir zırhlı aracın lastiğinin patlaması, aracın hareketsiz kalarak açık hedef haline gelmesine neden olabilir. Petlas’ın Run-Flat teknolojisi ile lastik zırh delici mermiyle parçalansa veya mayın şarapneliyle havasını tamamen kaybetse bile görevini yerine getiriyor. Aracın jant üzerinde gitmesini engelleyerek lastiğin fiziksel yapısının bozulmasını engelliyor. Lastik içine yerleştirilen özel kompozit destek halkaları veya güçlendirilmiş yanaklar bulunuyor. Bu sayede jantın yere temas etmesi önleniyor kilometrelerce yol alınabiliyor ve personeli güvenli bölgeye intikal ettiriliyor.
- FNSS Pars 4×4: Özel Kuvvetler için tasarlanan bu araçta, Petlas’ın PM serisi yüksek taktik kabiliyetli lastikleri, arazideki tutunma (Traction) gücünü sağlıyor.
- BMC Tulga: Zırhlı pikap Tulga, Petlas lastikleriyle hem asfaltta hız yapabiliyor hem de arazideki engelleri aşabiliyor.
- Ağır Lojistik: Obüs taşıyan kamyonlar ve tank taşıyıcılar için geliştirilen RM serisi lastikler, kesilmelere karşı dirençli özel hamuruyla tonlarca yükü cepheye taşıyor.
Laboratuvar ve Test: Askeri Sırlar Artık Kırşehir’de Kalıyor
Savunma sanayisinde bir parçayı üretmek kadar, onu test edip sertifiye etmek de stratejiktir. Geçmişte Türkiye, ürettiği bir lastiğin havacılık standartlarına uygunluğunu kanıtlamak için yurt dışındaki test merkezlerine göndermesi gerekirdi. Bu durum hem maliyetliydi hem de milli projelerin (KAAN, HÜRJET vb.) iniş takımı verilerinin, uçak ağırlıklarının ve hız limitlerinin (Take-off/Landing Speeds) yurt dışıyla paylaşılması anlamına geliyordu.
Petlas, bu istihbarat ve güvenlik açığını kapatmak için Kırşehir’de uluslararası akreditasyona sahip bir Lastik Deney Laboratuvarı kurdu. Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından akredite edilen bu merkez, Türkiye’nin tek, bölgenin ise sayılı test merkezlerinden biri olarak faaliyete geçti.
Burada, lastikler devasa tamburlarda döndürülerek kalkış hızlarına çıkarılıyor. Lastiklerin üzerine tonlarca yük bindirilerek iniş simülasyonları yapılıyor ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklılıkları ölçülüyor. Artık TUSAŞ veya Baykar mühendisleri, geliştirdikleri askeri projelerin lastik testlerini, verileri yurt dışına çıkarmadan, tamamen yerli ve güvenli bir ortamda gerçekleştirebiliyor. Bu, teknik bir kabiliyetten öte, stratejik bir veri güvenliği hamlesi olarak görülebilir.
Gelecek Vizyonu: 2027 ve Tam Bağımsızlık
Petlas, savunma sanayisine katkısını sadece bugünkü üretimle sınırlı tutmuyor. Şirket, 2024 ve 2025 yılları için Ar-Ge bütçesini 211 milyon TL seviyesine çıkararak bu alandaki kararlılığını ortaya koydu.
Şu an itibarıyla Petlas; 15 farklı hava platformu için 22 farklı tipte askeri uçak lastiğini yerli imkanlarla üretiyor ve sertifiye ediyor. Şirketin 2027 vizyonu ise 7 farklı insanlı hava platformunun daha lastiklerini millileştirmek.
KAAN gökyüzüne tırmanırken pisstten güvenle ayrılışı, KIZILELMA ses duvarını aşarken pistten aldığı güç, Pars zırhlısı tepeleri aşarken yere tutunduğu güven, tamamen yerli ve milli. Türkiye’nin milli projeleri, artık başkalarının ürettiği lastiklerle değil, kendi mühendilerimizin geliştirdiği, kendi işçimizin ürettiği yerli lastiklerle geleceğe yol alıyor.
Editörün Notu ve Bilgilendirme
Bu analiz, yuzde100yerli.com tarafından tamamen bağımsız bir editoryal bakış açısıyla hazırlanmış olup, bahsi geçen firma ile herhangi bir sponsorluk veya reklam anlaşması içermemektedir. Amacımız, milli platformların görünmeyen kahramanlarına ve alt sistemlerdeki yerlilik oranına dikkat çekmektir.
Makalede yer alan teknik veriler, lastik ebatları ve platform eşleşmeleri derlenirken üretici firmanın resmi web sitesindeki açık kaynaklar referans alınmıştır. Savunma sanayisinin dinamik yapısı gereği teknik verilerde zamanla güncellemeler olabileceğini veya sehven hatalar yapılabileceğini hatırlatırız. İçerikte fark ettiğiniz eksiklikleri, düzeltmeleri veya konu hakkındaki görüşlerinizi aşağıdaki yorumlar kısmında bizimle paylaşarak 2006 yılından beri sürdürmeye çalıştığımız milli teknoloji arşivimize katkıda bulunabilirsiniz.
Kaynakça:
- Petlas – Uçak Lastikleri (Ana İniş Takımı): https://petlas.com.tr/ucak/ucak/ana
- Petlas – Askeri Kara Araç Lastikleri (Tüm Modeller): https://petlas.com.tr/tumu/askeri/askeri-kara-araclari
- Petlas – KAAN Lastikleri Resmi Duyurusu: https://petlas.com.tr/haberler/milli-muharip-ucagi-kaan-in-lastikleri-petlastan
