Türkiye kendi hava hava füze sistemlerini geliştiriyor, peki bu sistemleri envanterinde yer alan “Özgür”leştirlememiş uçaklarda nasıl kullanmayı planlıyor? İşte tam bu noktada harika bir mühendislik çözüm karşımıza çıkıyor. Türk mühendisleri bu sistemleri acil durumda kullanabilmek ya da ihraç edebilmek için bu uçaklardaki yazılım kısıtlamalarını aşarak milli mühimmatların bu platformlara tam entegrasyonunu sağlayacak bir donanım geliştirdi. Yüzde 100 Yerli olarak detaylarını incelediğimiz patent belgesi “Savaş Uçakları İçin Bağımsız Olarak Entegre Edilebilen Baş Üstü Göstergesi Güncelleme Aparatı” gibi son derece iddialı ve bir o kadar da ilgi çekici bir başlığa sahip.
Savaş Uçaklarında Kaynak Kod Engelinin Tarihçesi
Türkiye’nin Gökdoğan ve Bozdoğan gibi milli hava-hava füzelerinin, görev bilgisayarına müdahale edilemeyen yurt dışı kaynaklı savaş uçaklarına entegre edilmesi, savunma sanayisinin uzun süredir gündemindeydi. Daha önce GÖKDOĞAN ve BOZDOĞAN’ın harp başlıklı testleri başarıyla tamamlanmış ve sistemler TSK envanterine girmeye hazır hale gelmişti. ÖZGÜR Projesi kapsamında F-16 Blok 30 uçakları, milli aviyonikler ve milli OFP yazılımına sahip özgün bir görev bilgisayarı ile donatılarak milli mühimmat entegrasyonu gerçekleştirilmişti. Ancak bu çözüm, belirli bir blok ve sınırlı sayıda uçak için geliştirilmiştir. Envanterde yer alan farklı menşeli platformlar için benzer bir çözüm bulunmuyordu.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’ndaki 2027 bütçe sunumunda TÜBİTAK enstitülerinin KAAN’ın alt sistemlerindeki rolüne dikkat çekmişti. Kacır, “Beşinci nesil savaş uçağımız KAAN’ın uçuş ve görev yönetim platformu, pilotların uçuş esnasındaki solunumunu sağlayan Yaşam Destek Sistemi, Yakıt Güvenlik Sistemi ve uçak motorunun ileri malzeme süperalaşım teknolojilerini, geçmişte yurt dışından tedarik edilen seyir füzeleri ve güdüm kitlerinin daha etkin yerli ve milli versiyonlarını TÜBİTAK enstitülerinde geliştiriyor ve üretiyoruz” ifadelerini kullanmıştı.
Dünya Genelinde Patentlenen HUD Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Ulaştığımız patent belgesinde detaylandırılan buluşun istemlerine ve teknik çizimlerine göre süreç, uçağın yazılımına dokunulmadan fiziksel bir okuma ve yansıtma işlemiyle işliyor. Sistem dört temel aşamada çalışıyor.
İlk aşamada uçağın orijinal sisteminden optik okuma gerçekleştiriliyor. İncelediğimiz belgede yer alan bilgilere göre geliştirilen aparat, uçağın orijinal HUD ünitesi içindeki katot ışın tüpü ve lensler üzerinde oluşturulan tüm uçuş ve taktik durum sembollerini, üzerinde bulunan bir kamera ve işlemci vasıtasıyla fiziksel olarak işliyor ve analiz ediyor.
Türk mühendislerinin dahice kurguladığı sistem tam bir ortadaki adam (Man-in-the-Middle) teriminin sözlük karşılığı olarak çalışıyor ve uçaktan veri çekmek yerine uçağın ürettiği ışığı veya görüntüyü araya girerek okuyor.
İkinci aşamada ise okunan görüntünün üzerine yeni verileri ekleniyor. Okunan bu orijinal uçuş verileri, uçağın ana bilgisayarından bağımsız olan Görüntü Birleştirici Ünite’ye aktarılıyor. Belgede yer alan ifadelere göre bu ünite, harici faydalı yük gereksinimlerine ait görüntüdeki tüm elemanları uçaktan gelen orijinal bilgilerle birleştiriyor ve yeni bir görüntü oluşturuyor. Evet belki okunduğunda çok basit gibi görünen bu sistemin bir savaş uçağı üzerinde çalışıyor. Sistem uçağın orijinal HUD sisteminden gelen görüntüyü modifiye edip yeni bir görüntü olarak sunarken bu işlemin çok yüksek hızlarda hatasız bir şekilde yapılmasının hayati bir konu olduğunu da eklmek gerekiyor.
Üçüncü aşamada çakışan semboller siliniyor. Sistemin en çarpıcı yeteneği patentin ikinci isteminde açıkça vurgulanıyor. Burada belirtilenlere göre cihaz, harici yükten aldığı bilgilere dayanarak okunan görüntüdeki birbiriyle çakışan veya istenmeyen elemanları ve sembolleri silme ya da değiştirme yeteneğine de sahip.
Son aşamada ise şeffaf ekran devreye giriyor. İşlenip harici görev yükü verileriyle zenginleştirilen nihai görüntü, mevcut yansıtıcının yerini alan Şeffaf Baş Üstü Gösterge Ekranı’na aktarılarak pilota yeni bilgi olarak sunuluyor.
“Tak-Çalıştır” Modernizasyon
Paten belgesinden edindiğimiz bir diğer kritik bilgiye göre cihaz, tüm bu karmaşık veri işleme süreçleri için gereken gücü ve veriyi savaş uçağının askeri standartlardaki MIL-STD 1760 ve MIL-STD-1553 veri yolu üzerinden karşılıyor. Bu yapı, savaş uçaklarının aylarca hangarda sökülmesine gerek kalmadan mevcut HUD sistemlerine entegre edilebilen bir aparatla pilotların harici yerli mühimmat verilerini kendi ekranlarında görebilmesini sağlıyor.
İhracat Potansiyeli
TÜBİTAK tarafından alınan bu patentin stratejik önemi, ihracat potansiyelinde yatıyor. Bu teknoloji sayesinde Türkiye, geliştirdiği GÖKDOĞAN, BOZDOĞAN ve gelecekteki geliştireceği diğer tüm milli mühimmatları yalnızca kendi envanterindeki uçaklara değil, dost ve müttefik ülkelerin sahip olduğu farklı menşeli savaş uçaklarına da entegre edebilme yeteneğine sahip oluyor.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında yaşanan ikinci Karabağ savaşında Azerbaycan savaş uçaklarına Türk milli akıllı mühimmatlarının entegre edildiğini ve bu uçakların Türk akıllı mühimmatları ile görev yaptığını görmüştük.
Kaynak kodu kısıtlamasını ve üretici ülke ambargolarını ortadan kaldıran bu bağımsız çözüm, milli hava-hava füzelerinin küresel pazardaki rekabet gücünü artırabilecek nitelikte.
Kaynakça
- TÜBİTAK Patenti – WO2025186711 – INDEPENDENTLY INTEGRABLE HEAD UP DISPLAY UPGRADE DEVICE FOR COMBAT AIRCRAFT
- ADEX 2024: Su-25 LAÇIN Modernisation on Display
- F-16 Blok 30 Modernizasyonu: ÖZGÜR Projesi
Not
Bu haberimizi destekleyici fotoğraf veya video kaydınız varsa lütfen iletişim sayfasında yer alan bilgileri kullanarak bizimle paylaşınız.
