Veri çağında ülkelerin teknolojik bağımsızlığı, sadece yazılım veya donanım üretebilmeleriyle değil, aynı zamanda devasa veri setlerini işleyebilecek “hesaplama gücüne” sahip olmalarıyla ölçülmektedir. Türkiye’nin bu alandaki amiral gemisi olan ve TÜBİTAK ULAKBİM bünyesinde faaliyet gösteren TRUBA (Türk Ulusal Bilim e-Altyapısı), bünyesindeki ARF-ACC süper bilgisayarı ile küresel ligde vites yükseltti. Kasım 2025 verilerine göre dünyanın en güçlü süper bilgisayarlarının sıralandığı TOP500 listesinde 121 basamak birden yükselerek 145. sıraya yerleşen sistem, sadece bir sıralama başarısı değil, aynı zamanda stratejik bir kapasite artışını temsil ediyor.
Donanım Güncellemesi ve H200 Etkisi
Süper bilgisayarların performansı statik değildir; sürekli yatırım ve güncelleme gerektirir. ARF-ACC sisteminin Haziran 2025’te 266. sıradayken, sadece beş ay sonra Kasım ayında 145. sıraya sıçramasının temelinde stratejik bir donanım yatırımı yatmaktadır. Sisteme entegre edilen 192 adet NVIDIA H200 GPU, bu performans artışının ana mimarıdır.
H200 serisi, yapay zeka ve yüksek başarımlı hesaplama (HPC) iş yükleri için tasarlanmış, bellek bant genişliği ve kapasitesi açısından seleflerine göre çok daha üstün özelliklere sahip bir donanımdır. 2024 yılında sisteme dahil edilen H100 GPU’ların üzerine eklenen bu yeni güç, Türkiye’nin yapay zeka modellerini eğitme ve karmaşık simülasyonları çözme hızını katbekat artırmıştır. Bu teknik yükseltme, sistemin teorik işlem kapasitesini (Rpeak) ve sürdürülebilir işlem kapasitesini (Rmax) küresel standartların üst segmentine taşımıştır.
Gerçek Dünya Performansı: HPCG Sıralaması
TOP500 listesi genellikle “Linpack” adı verilen ve sistemin ham matematiksel işlem gücünü ölçen bir teste dayanır. Ancak bilim insanları ve mühendisler için asıl önemli olan, sistemin gerçek hayattaki karmaşık fizik problemlerini çözerken gösterdiği performanstır. Bu noktada devreye giren HPCG (High Performance Conjugate Gradients) testleri, bir süper bilgisayarın veri erişim modellerini ve iletişim hızını sınar.
ARF-ACC, bu alanda çok daha çarpıcı bir başarıya imza atmıştır. Haziran 2025’te 118. sırada olan sistem, Kasım 2025 itibarıyla 48 basamak yükselerek dünyanın en verimli 70. sistemi olmayı başarmıştır. Bu veri, ARF-ACC’nin sadece “teorik olarak hızlı” olmadığını, aynı zamanda akışkanlar dinamiği, hava durumu tahmini veya malzeme bilimi simülasyonları gibi gerçek bilimsel uygulamalarda son derece verimli çalıştığını kanıtlamaktadır.
Zirvedeki Devler: “Exascale” Çağının Liderleri
Kasım 2025 TOP500 listesinin zirvesi, artık “PetaFLOPS” (saniyede katrilyon işlem) barajını çoktan aşmış ve “ExaFLOPS” (saniyede kentilyon işlem) seviyesine ulaşmış sistemlerin hakimiyetindedir. İşte dünyanın en güçlü üçlüsü:
- El Capitan (ABD): Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı’nda bulunan bu sistem, yaklaşık 1.74 ExaFLOPS işlem gücüyle listenin tartışmasız lideri konumunda. Nükleer stok yönetimi ve ulusal güvenlik simülasyonları için kullanılıyor.
- Frontier (ABD): Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı’nın efsanevi sistemi, 1.20 ExaFLOPS seviyelerinde performans sunuyor. Uzun süre listenin zirvesinde kaldıktan sonra yerini El Capitan’a devretti.
- Aurora (ABD): Argonne Ulusal Laboratuvarı’nda çalışan ve Intel mimarisi üzerine kurulan Aurora, 1.01 ExaFLOPS işlem kapasitesiyle bilimsel keşiflerin sınırlarını zorluyor.
TÜBİTAK ARF-ACC Nerede Duruyor?
Dünya liderleri “Exascale” (10 üzeri 18) seviyesinde yarışırken, TÜBİTAK ARF-ACC ve dünyadaki diğer ilk 500 bilgisayarın büyük çoğunluğu “Petascale” (10 üzeri 15) liginde mücadele etmektedir.
TOP500 listesinde 145. sıraya yükselen ARF-ACC, yapılan NVIDIA H200 takviyeleriyle işlem gücünü ciddi oranda artırmıştır. Ancak matematiksel bir karşılaştırma yapıldığında tablo şöyledir:
- Güç Farkı: Listenin lideri El Capitan, işlem kapasitesi bakımından ARF-ACC’den yaklaşık 200 ila 250 kat daha güçlüdür.
- Analogy (Benzetme): Eğer El Capitan bir süpersonik savaş uçağı ise, ARF-ACC son teknoloji donanıma sahip, çok güçlü bir kargo uçağıdır. İkisi de uçmaktadır, ikisi de teknolojiktir ancak ölçekleri ve görev tanımları farklıdır.
Bu fark çok fazla gibi görünse de, süper bilgisayar dünyasında “ihtiyaca uygunluk” kavramı esastır. El Capitan gibi sistemler milyar dolarlık bütçelerle, tüm dünyanın en karmaşık fizik problemlerini çözmek için kurulurken; ARF-ACC, Türkiye’nin akademik ve endüstriyel Ar-Ge ihtiyaçlarını (iklim modelleme, yerli İHA/SİHA aerodinamiği, Türkçe yapay zeka modelleri) karşılamak üzere optimize edilmiştir ve bu görevler için fazlasıyla yeterli ve güçlü bir altyapı sunmaktadır.
Enerji Verimliliği ve Green500 Başarısı
Yüksek işlem gücü genellikle devasa enerji tüketimi anlamına gelir. Ancak modern süper bilgisayar mimarisinde başarı, watt başına üretilen işlem gücü (GFlops/Watts) ile ölçülmektedir. ARF-ACC, dünyanın en çevreci süper bilgisayarlarının sıralandığı Green500 listesinde 45. sıraya yerleşerek mühendislik kalitesini ortaya koymuştur.
Bu sıralama, sistemin soğutma altyapısının ve enerji yönetiminin ne kadar optimize edildiğini göstermektedir. Küresel enerji krizinin ve iklim değişikliğinin konuşulduğu bir dönemde, Türkiye’nin en güçlü bilgisayarının aynı zamanda dünyanın en verimli sistemlerinden biri olması, sürdürülebilir teknoloji vizyonunun bir parçasıdır.
Ulusal Ar-Ge Ekosistemine Stratejik Katkı
ARF-ACC’nin teknik kapasitesindeki bu artış, doğrudan Türkiye’nin bilimsel üretim hızına yansımaktadır. Akademi, kamu ve özel sektör araştırmacılarına ücretsiz veya düşük maliyetli sunulan bu devasa güç, aşağıdaki alanlarda kritik bir kaldıraç görevi görmektedir:
- Büyük Dil Modelleri (LLM) ve Üretken Yapay Zeka: H200 GPU’ların yüksek bellek kapasitesi, Türkçe dil modellerinin ve yerli yapay zeka algoritmalarının çok daha hızlı eğitilmesine olanak tanımaktadır.
- İklim ve Yer Bilimleri: İklim değişikliği senaryolarının modellenmesi ve deprem simülasyonları gibi veri yoğunluklu işlemler, artık çok daha yüksek çözünürlükte yapılabilmektedir.
- Savunma ve Havacılık: Aerodinamik analizler ve malzeme dayanıklılık testleri, fiziksel prototiplerden önce bu dijital ortamda milisaniyeler içinde simüle edilebilmektedir.
Sonuç olarak TRUBA bünyesindeki ARF-ACC, bir bilgisayardan fazlası; Türkiye’nin dijital dönüşümünün motor gücüdür. Yapılan son güncellemelerle dünya sıralamasında ilk 150’ye, gerçek dünya performansında ise ilk 70’e girmesi, yerli araştırma ekosisteminin küresel rekabette elini güçlendiren en somut gelişmelerden biridir.
Anahtar kelimeler: TRUBA, ARF-ACC, süper bilgisayar, TÜBİTAK ULAKBİM, NVIDIA H200, TOP500, yapay zeka, HPCG, Green500, yüksek başarımlı hesaplama
