Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) bu gece Türkiye’den kritik bir deney gönderiliyor. TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen MIYOKA Faz-2 deney donanımı, NASA ve SpaceX iş birliğiyle gerçekleştirilen SpX-34 Ticari İkmal Görevi kapsamında 13 Mayıs saat 02:16’da (TSİ) fırlatılıyor. Peki uzayda lehimleme yapmak neden bu kadar önemli?
Mikro Yerçekiminde Lehimlemenin Zorluğu
Dünya’da lehim yapmak nispeten basittir, ısıtılan metal alaşımı erir, yerçekiminin de yardımıyla temas noktalarına akar ve soğuyunca katılaşarak güvenilir bir elektriksel bağlantı oluşturur. Ancak uzayın mikro yerçekimi ortamında işler tamamen değişir.
Yerçekimsiz ortamda eriyen lehim, akması gereken yere akmak yerine yüzey gerilimi kuvvetlerinin etkisiyle küreler halinde toplanabilir. Sıcaklık dağılımı tahmin edilemez hale gelir. Oluşan bağlantıların iç yapısında Dünya’dakinden farklı kristal oluşumları meydana gelebilir. Bu da bağlantının uzun vadeli güvenilirliğini doğrudan etkiler. MIYOKA’nın araştıracağı temel soru işte tam olarak bu. Kurşunsuz lehim alaşımları mikro yerçekiminde nasıl davranır?
MIYOKA Nedir ve Faz-2 Ne Anlama Geliyor?
MIYOKA, TÜBİTAK UZAY’ın uzay ortamında elektronik montaj teknolojilerini test etmek için geliştirdiği bir deney platformu. Faz-2 ifadesi, bunun bir devam çalışması olduğunu gösteriyor. İlk fazda elde edilen veriler üzerine inşa edilen bu yeni aşamada, daha gelişmiş parametrelerle testler yapılması bekleniyor.
Deney düzeneği, ISS’in içinde belirli bir süre boyunca kontrollü lehimleme işlemleri gerçekleştirecek. Oluşan bağlantılar daha sonra Dünya’ya getirilerek detaylı analize tabi tutulacak. Bu analizler, uzayda yapılan lehim bağlantılarının mekanik dayanıklılığı, elektriksel iletkenliği ve uzun vadeli bozulma karakteristikleri hakkında somut veriler sunacak.
Neden Şimdi ve Neden Önemli?
Uzay ajanslarının son dönemdeki yol haritalarına bakıldığında, yörüngede üretim ve onarım kabiliyeti ortak bir hedef net şekilde görülüyor. NASA’nın Artemis programı ile Ay’da kalıcı üs kurma planı, özel şirketlerin yörüngede ilaç ve optik fiber üretme girişimleri, hep aynı ihtiyacı işaret ediyor. Uzayda bir şey bozulduğunda onu Dünya’dan yenisini göndermek yerine yerinde tamir edebilmek.
İşte MIYOKA bu geleceğin temel taşlarından biri. Uzayda güvenilir lehimleme yapabildiğinizi kanıtladığınız anda, arızalı bir devre kartını onarmak, hatta sıfırdan elektronik modül üretmek teoriden pratiğe geçer. Bu aynı zamanda Ay görevi gibi uzun süreli ve Dünya’dan uzak görevlerde mürettebatın kendi kendine yetebilmesi anlamına geliyor. Arızalı bir aviyonik kartı yüzünden milyarlarca dolarlık bir görevi kaybetme riski azalıyor.
TÜBİTAK UZAY’ın Uluslararası Konumu
TÜBİTAK UZAY, son yıllarda özellikle uydu teknolojilerindeki başarılarıyla tanınıyor. BİLSAT, RASAT ve GÖKTÜRK-2 uydularının geliştirilmesinde üstlendiği roller, kurumun uzay donanımı konusundaki yetkinliğini ortaya koymuştu. Şimdi bu yetkinlik, malzeme bilimi ve uzay kalifikasyonu gibi daha niş bir alana doğru genişliyor.
NASA ve SpaceX gibi iki dev aktörle aynı görevde yer almak, Türkiye’deki uzay araştırmalarının uluslararası entegrasyon seviyesini göstermesi açısından dikkate değer. SpX-34 görevi, SpaceX’in Dragon kapsülüyle ISS’e düzenli ikmal seferlerinden biri. Bu görevlerde yer almak için deney donanımının NASA’nın sıkı güvenlik ve uyumluluk testlerinden geçmesi gerekiyor. MIYOKA’nın bu süreci başarıyla tamamlamış olması, teknik yeterliliğin somut bir kanıtı.
Canlı Yayın ve Takip
Fırlatma, SpaceX’in resmi sitesi ve YouTube kanalı üzerinden canlı olarak yayınlanacak. Türkiye saati ile gece 02:16’da planlanan fırlatma, https://spacex.com/launches/crs-34 adresinden canlı takip edilebilecek. Fakat unutmamak lazım ki fırlatma hava koşullarına bağlı olarak ertelenebilir. Bu yüzden SpaceX’in sosyal medya hesaplarını takip etmekte fayda var. MIYOKA deneyinin ISS’teki operasyonel süreci ve ilk sonuçları ise önümüzdeki aylarda TÜBİTAK UZAY kanallarından paylaşılacaktır.
